Historia Naturalis Brasiliae

Quod quidem potiftimum de advenis mulieribus dictum fit. Quantumvis tempusaeftivum hibcrno magis fitfalubre, quoniam in Brafilia ficcitashu- miditati praavalct , naturarum tamen alias ad acftatcm , aliae ad hyemem bene vel male feha- bent. Proindcmuliercs & infantes, cumcorpore fint magis pituitofoj aaftate melius quam hyemc valcnt. Contra , biliofa corpora & gracilia melius hyemc, pejus autcm Deflate. Ethaec quidem dc intempcratis , quae moderato contrariorum ufu confervantur , corrumpuntur a fimili. Contrariumvero intempcratis fieri confuevit. Caeternm a morbis qui evaporibus ex terra aut lacubus ortis, nafcuntur, non eft prorfus libera Brafilia. Coelo cnim cxiftcntc tur- bido ■, & vento marino a tcrrcftri vifto , fubito fiunt catharri & raucedines. Abiis tamen qui Epidemici dicuntur , 6k: a maligno fiderum influxu , vitiofaque qualitate coelitus dimiffa , cer- tis temporibus faeviunt , immunis femper fuit habita. Anno millefimo fexecntcfimo quadra - geiimo&tertio, aeftatc admodnm ficca anthraces apparacrunt. Triginta annorum decurfu femel duntaxat Afri ex Angola hue variolis laborantcs deve&i , rcliquos nullo malo contami- natos, ingcntimancipiorumftragCjinquinarunt. Pari propemodum modo contagiofa lues inter pecoradomefuca, hyeme pluviofa , aliquos grcges dcpopulata eft. Eo tamen maligni- tatis contagium adfeendifle , utpeftisfficut in Peruvia a tcrgo Brafiliie fit) aut morbus pefli nffinis, indc exortus fuerit, a ncmine umquam compcrtum eft. Q^afi affiduitas Euri ab Ocea- no fpirantisaerem fcrcnet 6k quail verratus adco, utfeminaria contagii impediantur , haud alitcracalido&ficco, quamfubZonis tempcratis a frigido & ficco exftinguuntur.

Crocodili in fluviorum , ftagnorumquelatebrisdegunt, Africanis Crocodilis fimilcs , fed utiquc minores: raro quinque pcdumlongitudincmcxcedunt, 7^WBrafilienfibus,noftris <£npitiatl£ didi; hominibns natantibusinfidiantur, ridu late didudo, acutiiTimifq; dentibus, ingentia vulncra inferunt. Qux vulgaribus rcmcdiiscoalefcunt, prxfertim vcro adipe ipfius animantis. Vulnerati pariter , 6c non vulnerati Crodilos fummo ftudio venantur, partim pro- pter virtutem Medicamadipis; partim ob ipforum teftcs myrothcciuminfiguitcrrcdolcntes, quos magno pretio divendunt. Omafus quoqj hujus Iacarc exficcatus & in pulvcrcm redadus, contra morbos calculi ab incolis cxhibctur. Ova qua: plus quam viginti vcltrigtnta fubindc profert, anferinorum ovorum magnitudinem execdunt, nee folum a Barbaris , fed & militibus noftratibus cxpetuntur 6c comeduntur. Idem de ipfa came Crocodili exentcrata didum volo. B 1 b o R A. Inter tot lacertorum excrcitus , quipaflim in filvis, xdiumque rudcribus conipicinntur, unicustantum, quantum quidem conftat , rcperitur venenofus , qui Bibora dicitur. Cxtcris lacertis non adeo quidem difllmilis eft , fed minor , digitiqnc majoris magnitudinem vix exec- dit. Cute eft cineritia & magis albicantc. Corporc omnibusque membris craflioribus , vene- noquc tumentibusj canda denique multobreviori&latioricxiftit. Plaga ab eo illata dilutam fcetidamque frniem effundit , cum tumorc livido , cardialgia , torminibns , ac magnis crucia- F 2 tibus. GVILIELMI PlSONIS *L Pcculiare huic male anridotum nondum eft inventum. Q^proptcr b*c aliaquc com* niuiiibus alcxipharmacis tam exoticis quam indigems , exturbanda iunt.

Dcco&a ex his non tantum contra lucm Vencream , fed & alios plurimos morbos a frborc natos adhibentur 5 fudorcs deniquc & urinas movent, turn vifecrum obftrnaiones, atquc uteri intern pericm frigidam tollunt : languidos imprimis amorbisChronicisrcfufcitatos, hydro- picos quoquc ab aquis jam liberatos, a recidivae metu liberant. Cap. LXII. De Iupcanga , ejujquefacultatibus. Andcm quam Chins radiceni vulgo vocant , hxc quoque producit terra : fed Pfcudo- Chinam, de qua Dodonaeus& alii fcribunt, frequentius, camqne admodum nodofam & lignofam, quam ipfe aliquo- ties e terra , in Tcrritosio impri- mis Paraybienfijubicopiofenaf- , citur, evulfi. Scd nc quis fallatur,tres omni- no reperiuntur fpecies, licet pau- cioribus cognitae , quae omnes fub eodem nomine comprehen- duntur, obfummam quam inter fe habent fimilitudincm 5 quas ta- men fiin ufus applices,diftingue- re necefie eft : quapropter cligcm da eftquae magis crafla , glabra & rubefcens eft : quae facile ex ma- gnitudine pedis plant ae, turn & ex infrequcntioribus caulium fpinis internofci poteft. Ejus brachia fpinis acutiflimis hinc inde obfi- ta, Clematis inftar , vicinas arbo- res,earumque fummitates,finuo- fis flcxibus ample&untur. Folia fert Plantagini haud diffimilia , & baccas croceas ad aureum colo- rem vergentes,ac racematim pro- venientes.

T a c a r e Brafilienfibus , Cayman Althiopibus in Congo •, CraW*7/a* Latinis. Habui/cx, feptcm, odo etiam novem pedes longos. Caput paululum compreflum habent; os fubrotun- dum feu ovalis figurae. Oris hiatus amplus, nam longe ultra oculos id aperiri poteft. Dcntcs habct in fuperiori & inferiori mandibula multos, acutos, quofdam longiorcs, quofdam brc- viorcs. Mandibulam autem fupcriorcm movere poteft : Linguam habct nullam, Ted tantum membranam, qua: mandibular interiori interjacet & linguae figuram refert, quam tamen fuftol- lere non poteft. Oculos habet magnosrotundos, claros (non fuillos) ca:fios,pupiIla nigra: quatuor crura & pedes, quorum duo anteriora teneriorafunt ( ne nimium graflari pofletj bre- viora & quinque digitos continentia in pedibus, quorum trcs interiorcs ungues nigros habent more avium, duo exteriores carent unguibus : pofteriora crura crafliora & longiora, quatuor digitos contincntia,tribus itidem unguibus nigris inftar avium,unus exterior caret unguc.Cor ? pus autem in longam extenditur caudam. Totum corpus veftitur cute fquamata, ac in capite & tota fuperiori parte corporis, ac cauda loricata, Jn toto autem inferiori corpore fquamar quadrata: fere funt , atque ad tadum molles & glabrae ; inlateribusvarias rotundas figuras ha- bent fquamae actuberculisfcatcnt, & funt partim nigri , partim flavefcentis colons. Eodcm modo fc habet in cauda: lateribus , & cruribus . Superius autem caput firmiflimum, munitum tefta , ex nigricante & flavo mixti coloris: Collnm fuperius itidem tubcrculis majoribus exor- natis fquamis veftitur. Totum dorfum autem cum magna parte cauda:, tran&erfinimultis parallelogrammis longis tegitur •, funtque ilia: fquamae dura: ex flavo & nigricante mixta:, ac talibus ccrtis intervallis exaltatx. Ultima Cauda: medietas , firma pinna fuperius erede ftante adfinemufquedotataeft : qua inter natandum, more pifcium, fegubernat. Eft autem ilia pinna multis fquamis quail compofita , tiavi coloris & elegant cr variegata lincis nigricantibus. Totaporrocauda quad annulis nigricantibus cingitur, rcliqua pars inter) acens eftflava, iti- dem elegantibus ftriis nigricantibus intertexta.

Denique ob mifturam variarum natioilum , aliae quinque diftinctx hominum fpecies hie rcperiuntur : nimirura qui ab Europaeis parentibus, patre atque matre, hie natus eft, appellatur LMoTombo. Qui natus eft ex patre Europxo & matre Brafiliana nominatur Mameluco. Natus ex patre Europaeo & matre /Ethiopiflfa dicitur Mulato. Natus ex patre Brafilienfi & matre /Ethiopifla vocatur Curiboca, & Cabocles. Natus hie ex utrifque parentibus Nigritis appellatur Criolo. /Ethiopifla quaedam hicgemellos peperit, unum album, alterum nigrum. Vidi hie Africanam foeminam , non nigram , fed ruffa plane cute & pilis ac capillis ruffis. Ex qua regione eflet , non potui intelligere , nam linguam ejus non intelligebant reliqui Nigrita?. Multos hie vidi i?Ethiopesfenesbarba magna &totaliter cana, ut & capillis capitis canis. Lepidum fpe&aculum , atra barba quae incanuit , in nigra cute , videtur quafi farina eflet afperfa. Vidi hie etiam plane albiflimum juvenem oaodceim annorum , pilis crifpis albiftimis & fu- perciliis albis, cutealbiflima, nafo plane more /Ethiopum , qui natus nice patre & matre Nigritis. \^£nnotatio. Tapujamm fines & fedes a Jacobo Rabbi, qui plures annos inter illos vixit , ita defcriptas accepimus. Rio Grande ad cujus oftium jacet arx Colonia , ad fex horarum iter pene- trat in continentem verfus occafum: uti & fluvius Mupeo novem horarum itinere a Rio Grandi verfus meridiem. Syrag minor triu m horarum itinere a R. Grandi verfus Arclum , ferme quin- quaginta horarum itinere defcendit e continente.